Motyw vanitas w literaturze i sztuce

Vanitas vanitatum et omnia vanitas - Marność nad marnościami i wszystko marność (Księga Koheleta 1,2).

Motyw vanitas jest to motyw religijno-artystyczny związany z poznaniem i czasem; wielokrotnie prezentowany w literaturze i sztuce różnych okresów. Jego przesłaniem jest uświadomienie widzowi, że radość życia to tylko przemijająca chwila, trwająca jedynie przez moment. Przemijanie to jeden z najstarszych motywów w literaturze czy sztuce, sięgający jeszcze najstarszych przejawów świadomego tworzenia kultury. Przemijania dotyka materialnej strony życia. Dowodzi, że wszystko, co doczesne, czeka kiedyś kres. Początków takiego myślenia upatrywać można już w biblijnej Księdza Koheleta oraz w poglądach filozoficznych Heraklita z Efezu. Motyw przemijania przejawia się w akcentowaniu nieuchronnego upływu czasu i zmian, jakie ze sobą pociąga. Zmiany te mogą dotyczyć zdrowia, urody, kondycji fizycznej i psychicznej człowieka. Mogą być jednak rozumiane szerzej - wówczas przemijanie oznacza kres pewnej formacji kulturowej, odchodzenie w niepamięć aktualnych nie tak dawno idei i prądów myślowych, postępujących zmian społecznych, gospodarczych, historycznych itp. Jak uczy nas literatura i tradycja wszystko ma swój kres - literatura uczy nas, że wszystko ma swój początek i koniec.

Omów funkcjonowanie motywu vanitas w literaturze i malarstwie.